Kanjinin Kökeni: 人 (İnsan) Radikali -

Herkese merhaba! Bu serimizde kanjinin kökenini, zaman içindeki değişimini ve aynı radikali paylaşan kanjilerin neler olduğunu öğreneceğiz. Öncelikle radikal nedir bilmeyenler için kısaca anlatayım.

Radikal, (部首・ぶしゅ), bir kanjinin temel anlamını taşıyan ve onu sınıflandırmaya yardımcı olan parçadır. Yani, kanjinin köküdür. Her kanjide mutlaka bir radikal bulunur ve bu parça genellikle karakterin solunda, üstünde ya da altında yer alır. Radikaller, sözlüklerde kanjileri ararken de önemli bir rol oynar. Ayrıca aynı radikali taşıyan kanjiler genellikle benzer anlam alanlarına sahiptir. Örneğin bu yazının konusu olan 「イ」 radikali, “insan” temasını taşır ve 休 (dinlenmek), 使 (kullanmak), 信 (güven) gibi birçok insanla alakalı kanjide yer alır. Bu yüzden radikaller, hem kanjiyi öğrenirken hem de anlamını tahmin ederken bize oldukça fayda sağlar.

Kelimenin kökenini ve radikalleri bilmek size kanjinin anlamını tahmin etmekte ve kanjiyi ezberlemekte oldukça fayda sağlayacaktır. Böylelikle kanjiyi okumayı bilmeseniz de, şeklinden anlamını tahmin edebilirsiniz. Kanji öğrenmekte zorlanan ve kanji ezberlemek gözünde büyüyenler için umarım faydalı bir seri olur.

Ufak bir hatırlatma. Her kanji gerçek hayatta bir nesneye benzemek zorunda değildir. Kanjiler, oluşumlarına göre farklı türlere ayrılır. Bunlar arasında, gerçek nesneleri resmederek oluşturulan şekil karakterler (örneğin 山 (dağ), 木 (ağaç) gibi), soyut kavramları sembollerle gösteren karakterler (örneğin 一 (bir) ve 上 (yukarı) gibi) ve anlamlı iki parçanın birleşmesiyle oluşan karakterler (örneğin 明 (güneş + ay → aydınlık) veya 休 (kişi + ağaç → dinlenmek) gibi) bulunur. En yaygın tür ise, karakterin bir kısmının anlamını, diğer kısmının ise okunuşunu taşıdığı birleşik karakterlerdir. (Örneğin 河 (nehir) karakteri, su radikali (氵) ile “ka” sesini veren (可) bileşeninden oluşur. Yani bu tür karakterlerde bir parça anlamı, diğer parça ise nasıl okunacağını belirtir.) Daha nadir olarak ise, anlam kaymasıyla oluşan karakterler — yani başlangıçta belirli bir anlama sahipken kullanıldıkça anlamı genişleyen veya değişen kanjiler — ve başka bir kelimenin sesini ödünç alarak kullanılan karakterler bulunur. Bu son türde, ses benzerliği nedeniyle anlamı farklı olan karakterler ses amacıyla kullanılır.
Artık hazırsanız konuya başlayalım!

「人」kanjisinin kökeni çok eskilere, Çin’in en eski yazı sistemlerinden biri olan Oracle Bone Script (甲骨文 / Kehanet Kemiği Yazısı) dönemine kadar uzanır. Bu dönemde karakter, öne doğru hafif eğilmiş, ayakta duran bir insan figürünü andırıyordu. (Kollarının iki yana ya da öne doğru uzandığı düşünülmektedir.) Zamanla bu çizim sadeleşmiş ve bugünkü 人 şekline dönüşmüştür. Bazı yerlerde Cangjie’nin (Çin mitolojisinde yazıyı icat eden efsanevi bir figürdür.) “人” karakterini, insanın güneş altındaki gölgesinden esinlenerek oluşturduğu söylenmektedir.

人 kanjisi, 休 gibi başka bir kanjinin sol tarafında yer aldığında, biraz daha ince ve dik bir hâl alarak イ şeklini alır. Yani kısaca, bu radikal aslında stilize edilmiş bir insan figürüdür.

「イ」radikalinin kullanıldığı kanjiler;

偓伊位依倚偉佚傴偃億俤俺仮何伽価佳俄价偕傀侃偐伎僖偽儀佶仇休倨供俠僑僵仰僥僅佝俱偶倔俥係傾倪偈傑件俔倹倦健儼估個伍伉佼侯候倖倥傚傲佐倅債催儕作做儳仕仔伺使侈俟偲似侍偖借侏儒修什住俶俊儁倡傷償仍仗伸信侵仁仞儘仙仟倩僭偬僧像促側俗他佗侘体代倬但値仲儔佇儲佻低停偵伝佃倒偸儻働僮儂儺任佞佩俳倍伯佰伐伴俾備俵仆付俘俯傅侮伏仏併僻偏便俛保倣俸傍儚僕俣們佑侑優佯俑傭儡俚俐侶倆僚倫伶例儷僂仂倭

Gördüğünüz gibi, çoğu kanji insanla ilgili anlamlar taşır. Örneğin, ağaç (木) ve insan (人) radikalleri yan yana geldiğinde, ağacın yanında dinlenen insanı ifade eden “dinlenmek (休)” kanjisi oluşturur. Ya da insan (人) ve söz (言) radikallerinin birleşiminden, sözüne güvenilen insan anlamındaki 信 kanjisi ortaya çıkar. Alfabeyi oluşturan kişiler insanlar olduğu için, harfleri üretirken genellikle çevrelerindeki şeylerle bağlantı kurmuşlardır. (Alfabeyi oluşturanlar erkekler olduğundan, bazen düz mantıkla düşünmek yeterli olabilir.) Çevrelerinde gördükleri şekillerden ilham alarak, en kolay çizilebilecek biçimde varlıkları sembolleştirmişlerdir. Bu yüzden karakterlerin altında yatan sebepleri öğrendikçe, onları akılda tutmak çok daha kolay olacaktır.